Tuesday, January 12, 2021

VNTB – Tiêu diệt báo chí

VNTB – Tiêu diệt báo chí
Nguồn: Mekong Review
Anh Khoa dịch
12.01.2021 6:30
VNThoibao

LTS: Thomas Bass là tác giả quyển sách “The Spy Who Loved Us” – Người Điệp Viên Yêu Chúng Ta hay  “Điệp viên Z21 – Kẻ thù tuyệt vời của nước Mỹ” trong phiên bản tiếng Việt được xuất bản tại Việt Nam năm 2013 viết về điệp viên Phạm Xuân Ẩn.

Bản dịch tiếng Việt đã bị cắt mất những ý kiến chỉ trích của  ông Võ Nguyễn Giáp về dự án Bô xít ở Tây Nguyên và tình cảm của ông điệp viên cộng sản dành cho quốc gia tư bản Hoa Kỳ.  

Đoạn trích sau đây rút ra từ quyển sách “Censorship in Vietnam: Brave New World” – Kiểm duyệt ở Việt Nam: Thế giới can đảm mới. Đây là quyển sách được viết ra để tìm hiểu về chế độ kiểm duyệt kỳ lạ ở Việt Nam.

(VNTB) – Tôi gp Dũng ti Thành ph H Chí Minh vào năm 2015, anh xem mình ‘như cá nm trên tht’. Tôi đã viết v chuyện này trong cun sách “Kim duy Vit Nam” được xut bn hai năm sau đó …

Thomas A. Bass

Ngày 5 tháng 1 năm 2021, ba trong s nhng phóng viên gii nht ca Vit Nam – nhng người làm vic cho BBC và các hãng truyn thông nước ngoài khác – đã b kết án lên đến 15 năm tù, sau đó là 3 năm qun thúc. Ti ca h là đưa tin v côn đ đường ph và côn đ cấp cao, điu mà  Vit Nam sẽ bị kết án theo Điu 117 là ‘tuyên truyn chng nhà nước’.

Phm Chí Dũng, người sáng lp và ch tch Hi Nhà báo Đc lp Vit Nam (IJAVN) nhn bn án dài nht. Hai đng sự ca anh là Lê Hu Minh Tun và Nguyn Tường Thy lãnh án 11 năm tù. Theo y ban Bo v Nhà báo, đến gi có 15 nhà báo Vit Nam hin đang b b tù.

Tôi gp Dũng ti Thành ph H Chí Minh vào năm 2015, khi anh cho là mình ‘như cá nm trên tht’. Tôi đã viết v chuyện này trong cun sách, Kim duy Vit Nam, được xut bn hai năm sau đó — phn bài viế dưới được trích t đó.

Dũng đng đu cuc chiến đu vì t do báo chí  Vit Nam – mt v trí mà anh đm nhn mt cách min cưỡng, t hi anh còn là mt quan chc ca Đng. Vào ngày 4 tháng 7 năm 2014, mt ngày không phi do được ch ý chn ch không phi ngu nhiên (Ngày Đc l Hoa Kỳ), Dũng thành lp IJAVN, hin có 81 người can đm là thành viên.

Dũng mc chiếc qutây nhàu màu xanh lá và chiếc áo sơ mi dài tay cùng màu được xn lên tới khuỷu tay khi chúng tôi gp nhau vào năm 2015 trong sân nhà hàng xóm ca anh — nơi mà bui sáng có phc v cà phê và các đ ung khác. Cùng vi mt em bé đang khóc và mt chú chó đang ngáp, quán cht kín nhng người ăn mc chnh t trên đường đi làm. Phong cách trang trí na sang trng, chắp vá. Dây đin chạy ra t các hp ni, trong khi chỗ trống khác được trang trí bng nhng chu hoa treo tường gch trng xám.

Dũng gy, vi đôi tay gy guc và dáng vẻ cương ngh ca cu quân nhân. Anh có mt khuôn mt ốm vi b ria mép, mái tóc ct bát, và mái ng trên trán khiến anh trông tr hơn mt người sp bước sang tui ngũ tun. Khi chúng tôi ngi vào chiếc bàn kê gia tượng Pht và chiếc Honda Dream đang đu, Dũng châm điếu thuc Fine và nhp mt ly cà phê đá.

Anh nói vi tôi rng con hm vào quán cà phê thường b cnh sát mc thường phc chn li. “Các thành viên ca Hi Nhà báo đã b đánh đp, và tôi thường b ngăn cn khi gp g người nước ngoài,” anh nói.

Mt vài tun trước đó, khi Dũng đưa con trai  trường đến mu giáo,  hai mươi công an p đến. “H còng tay tôi sau lưng, như mt tên ti phm thông thường, và đưa tôi đến đn công an đ thm vn. Đây là ln th hai tôi b bt trên đường ph, hàng tun tôi b triu tp đến đn công an. H yêu cu tôi gii tán Hi Nhà báo Đc lp và ngng viết cho BBC.”

Dũng nói tiếp: “Hi nhà báo chính thc ca Vit Nam do chính ph quản lý. ‘Nhà báo là viên chc nhà nước. Công vic ca h là tôn vinh Đng và tuyên truyn cho nhà nước. Hàng tun h nhn được đơn đt hàng nhng câu chuyn nào h được phép đăng và cách tường thut. Nhà báo nào không tuân theo s b sa thi hoc đi tù. Tt c các t báo đu thuc s hu nhà nước và không có phương tin truyn thông đc lp nào được phép hot đng. Trong h thng này, không có ch cho cái gi là hi nhà báo “đc lp”. Nhng th như vy ch có th là mt hi ca nhng tên ti phm, nhng k phn bi và nhng k s phá hoi s n đnh ca xã hi.”

Tôi hi Dũng nhng gì anh và các nhà báo ca mình đang c gng thực hiện. Anh nói: “Chúng tôi phn đi tham nhũng và bt bình đng xã hi. “Chúng tôi mun mt nhà nước có đa đng, nhân quyn và xã hi dân s.”

Dũng sinh năm 1966 ti Hà Ni, nơi cha anh làm thư ký cho Võ Văn Kit, người sau này là th tướng Vit Nam. Năm 1975, chiến tranh kết thúc, gia đình Dũng chuyn vào Nam sng  Sài Gòn, nơi Dũng theo hc ti trường Lê Quý Đôn – ‘ngôi trường đt nht dành cho con nhà giàu’. Khi tt nghip, anh đăng ký vào Hc vin Công ngh Quân s, Mt trường West Point ca Vit Nam.

“Tôi ch yếu được dy bng tiếng Nga”, anh nói. “Ngày nay đã khác, khi h thng giáo dc ca chúng tôi đã nhường ch cho cái mà người Pháp gi là” ch nghĩa tư bn man r “, nhưng hi đó vic h trường ca chúng tôi rt kht khe. Tôi khá nht v hóa hc và toán hc. Tôi thích đc sách, nhưng rt t v văn hc. Tôi chưa bao gi tưởng tượng mình s tr thành mt nhà báo. Văn hc Vit Nam đương đi có hai giai đon. T năm 1975 đến 1990, chúng tôi b thng tr bi người Nga. Sau năm 1990, văn hc phương Tây bt đu du nhp vào Vit Nam và các nhà văn trong nước bt đu áp dng phong cách phương Tây.’

Sau 5 năm theo hc ti Hc vin K thut Quân s, nơi có nhiu giáo sư ca anh đến t Liên Xô, năm 1989, Dũng tt nghip vi hàm thiếu úy, chuyên ngành hu cn và quân nhu. “Tng cng, tôi đã tri qua tám năm trong quân đi, bao gm c năm năm  Hc vin,” anh nói. Như là k nim t thi đó, tôi đ ý thy Dũng b khuyết mt phn ngón gia bàn tay trái.

“Năm 1992, tôi quyết đnh ri quân ngũ và chuyn sang dân s,” anh nói. “Tôi làm vic cho y ban Nhân dân Thành ph H Chí Minh, sau đó vào năm 1994, tôi bt đu làm tr lý cho ông Trương Tn Sang, người hin là ch tch nước.”

“Ông y có giúp gì cho anh nếu anh gp khó khăn không?” Tôi hi.

“Không, ông y s không làm gì đ bênh vc tôi,” Dũng nói, vi mt n cười gượng go. “Ông y s t cáo tôi.”

‘Trong mười lăm năm, t 1997 đến 2012, tôi làm nhà phân tích an ninh quc gia cho Đng Cng sn. Tôi cũng làm phóng viên t do cho nhiu t báo.” Dũng đưa cho tôi xem th báo chí do Cc Thông tin Văn hóa cp. Tôi hi nhng li ích mà th này cho anh ta. “Bn có th tránh được cnh sát giao thông,” anh nói. “Đó là li ích duy nht.”

Anh nói: “Đến năm 2011, tôi cm thy rng tham nhũng  Vit Nam đã đến mc không th chp nhn được. ‘Tôi đã viết các bài báo v nạn tham nhũng, nhưng không ai chịu đăng. Khi đó tôi bt đu viết cho Đài Tiếng nói Hoa Kỳ, Đài phát thanh Pháp và BBC. Tôi đã viết v Nguyn Tn Dũng, th tướng và tham nhũng.”

‘Mt năm sau thì b công an TP.HCM bt tôi. Tôi đã b giam gi trong năm tháng. Đng vn coi tôi là “đng chí”. H đã c gng thuyết phc tôi. Tôi được tr t do vào cui năm 2012. Đây là  lúc quan đim ca tôi thay đi đáng k. Tôi nhn ra h thng đc đng không còn phù hp vi Vit Nam.”

‘Tôi quyết đnh đi theo phong trào dân ch. Tôi viết nhiu bài hơn, và sau đó, vào năm 2014, tôi thành lp Hi Nhà báo Đc lp. Đi vi chính ph, tôi tr thành mt người bt đng chính kiến. H không còn coi tôi là đng chí na.’

Năm 2013, ông Dũng t b Đng Cng sn Vit Nam. ‘Tôi đã đăng mt bc thư trên internet gii thích nhng gì tôi đang làm. Chính ph yêu cu rút li bc thư đó. Nó vn còn trên internet.”

Anh nói: “Đng ngày nay không hơn gì mt cái khung bo v cho nhng li ích tham nhũng.  Đảng không còn bo v li ích ca người dân na.”

 Trung Quc, mt người như Dũng s b giam gi như là k thù ca nhà nước. Ông nói: “Khi Vit Nam hi nhp vào thế gii rng ln hơn, Chính quyn không th hành đng ging như chính ph Trung Quc. ‘Họ không th chn Internet. Họ không th ngăn chn các liên kết, làm chm quá trình truy cp và to ra các bc tường la. Điu này gây nh hưởng quá ln đến nn kinh tế. Làm li nhun giảm sút nhiều. Quan chc Vit Nam có c phn trong các nhà cung cp dch v internet. Google b ch Trung Quc, nhưng  Vit Nam thì rt d vào.  đây chúng ta có nhng cuc chiến tranh giành quyn lc gia các quan chc, các phe phái khác nhau khai thác phương tin truyn thông cho mc đích ca riêng h.’

Dũng gii thích rng Vit Nam có hai khi cnh tranh nhau là Đng và nhà nước. Tùy thuc vào phía nào nưu thế, các nhà báo có th gn mình vi bên này hoc bên kia và được bo v. “Nói chung, Đng mun chn internet, trong khi nhà nước mun m rng, min là nó phc v li ích ca h.”

Ti sao Vit Nam không làm được nhng gì Trung Quc đã làm – xây dng mt mng internet song song, nhân rng các dch v ca phương Tây, dưới s kim soát ca nhà nước?

Ông Dũng nói: “Các quan chc Trung Quc suy nghĩ có chiến lược hơn, dài hn hơn. ‘Năm 1989 Vit Nam đã m ca cho đu tư nước ngoài. Việt Nam không có kế hoch v cách qun lý khon đu tư này. Trng tâm là đa phương. Mi tnh hoc khu vc đã có kế hoch riêng ca mình. Mười năm sau, các quan chc Vit Nam bt đu suy nghĩ  tm quc gia, nhưng lúc đó internet đã phát trin. Đây là mt ví d khác v s thiếu hiu biết ca cng sn. H đã đánh giá thp sc mnh ca internet.

‘Năm 2005, Internet bt đu m rng nhanh chóng  Vit Nam và bt đu phc v các li ích dân ch. Khi đó gii chc mi hong s, nhưng đã quá mun. H không th làm gì mà không nh hưởng tiêu cc đến đu tư nước ngoài. T năm 2005 đến 2015, chính ph ch có th chn mt phn internet. Trung Quc đã có chiến lược ca h. H đã có mng trong nước ngay t đu, nhưng nếu Vit Nam chn Google và Facebook thì internet s sp. Các nhà đu tư nước ngoài s kin Vit Nam ra tòa án quc tế.

“Người Vit Nam tht thông minh”, Dũng kết lun. “Chính ph thì không.”

Tôi hi anh v nhng email t nhng người bt đng chính kiến, thm chí c nhng người b qun thúc ti gia, nhng người dường như được truy cp internet min phí. Ông nói: “Đây là may mn ca các nhà dân ch Vit Nam, so vi các đng nghip ca chúng tôi  Trung Quc. Nh có internet mà chúng tôi có mt phong trào dân ch  Vit Nam. Đó là phương tin hiu qu nht đ t chc. Đin thoi không an toàn. Ông nói: Email và Skype an toàn hơn.

“Chúng tôi  vào tình thế tt hơn nhiu so vi các đng nghi Trung Quc. Tình hình hin t Trung Quc ging như  Vit Nam năm 2005. H đang bt người, và tình hình ngày càng tr nên ti t hơn dưới thi th tướng đương nhim.  Trung Quc, quyn lc tp trung vào mt người, trong khi  Vit Nam, chúng tôi có nhiu trung tâm quyn lc, hoc ít nht là hai, Đng và nhà nước. Vit Nam có các nhóm li ích khác nhau. Chúng tôi đã  trong tình trng phân quyn trong sut lch s ca mình, thm chí mt nghìn năm trước, và lch s đó đang lp l Vit Nam.’

Dũng viết bài trên  hai blog, mt blog có tên chandungquyenluc (‘Chân dung quyn lc’), tp trung vào các cuc tranh giành quyn lc gia các quan chc Đng, và mt blog khác, ra mt vào đu năm, tp trung vào tham nhũng chính tr. Không cn phi nói, các đng đi cũ ca Dũng không hài lòng vi nhng bc chân dung ca anh.

“Tôi không được phép đi ra khi thành ph,” anh nói. “Tôi không th đi quá hai mươi km t nhà mình và tôi luôn có bn hoc năm người đi theo.”

‘Anh chun b đi tù chưa?” Dũng gt đu lia la. “Mi người trong chúng tôi đu chun b vào tù,” anh nói. ‘Chúng tôi như cá nm trên tht, luôn sn sàng b bt gi.”

“Anh có thy bt kỳ du hiu tiến b nào không?”

‘Cho đến năm 2012, nếu b bt, thì s phi ngi tù t mười đến mười lăm năm. Bây gi, nh áp lc quc tế v nhân quyn, thì chỉ ngồi tù từ hai đến ba năm. Tt nhiên, tht lãng phí nếu phi ngi tù, nhưng chúng tôi không có la chn nào khác.

“Tôi có hai con trai, ba tui và chín tui. Các con tôi đã chng kiến ​​tôi b quy ri và b chn li trên đường ph và b công an đe da. T chc ca tôi là t chc dân s có nh hưởng nh Vit Nam. Tên tôi nm trong danh sách đen ca chính ph. “

Dũng xác nhn nhng gì tôi đã được nghe v tham nhũng  Vit Nam, trong đó có nhng người đng đu chính ph và các thành viên trong gia đình và dòng tc ca h. Anh nói vi tôi rng không có h sơ công khai các thông tin đăng ký ca các doanh nghi Vit Nam, không có s minh bch v các giao dch tài chính hoc quyn s hu.

“Chúng tôi biết th tướng và gia đình ông y có liên quan đến nhiu v mua bán tài sn khác nhau, nơi đó chính ph đã buc nông dân phi ri b đt đai ca h. Đây là mt vn đ l Vit Nam, nhng ch đt b tước đot – dân oan – hin lên đến hàng triu người. Nhưng chúng tôi không có bng chng v điu này. H che giu bng chng. Tt c nhng gì chúng tôi có th làm là mô t tình hung da trên quan sát ca chúng tôi. Chúng tôi viết các bài báo chng tham nhũng và b ch trích…

Dũng nói: “Có bng chng trong các bài báo ca tôi s làm cho tình hình ca tôi ti t hơn. “Chính ph s truy tìm các ngun bng chng.  Vit Nam, chính quyn không có ý thc v tường thut điu tra như  phương Tây. Thay vào đó, chúng tôi s dng phương pháp ca Pháp đ bình lun v tin tc. Đôi khi bng chng b rò r trên mng xã hi, nhưng t do báo chí không tn t đây.”

‘Tôi đã đến mt cuc hi th Philippines v tường thut điu tra. Các nhà báo t Vit Nam đã phi tha nhn rng báo chí ca chúng tôi yếu kém đến mc chúng tôi không có bng chng, ‘ông nói. ‘Sau khi tôi b bt, mi ngun tin ca tôi đu biến mt. Chúng tôi không có lut, không có quy đnh, cho phép các nhà báo tiếp cn thông tin.’

“Chúng tôi không th yêu cu xem xét cu trúc công ty cho thy con gái ca th tướng s hu mt d án nhà  ln, rt nhiu bit th và dinh th bên ngoài Hà Ni. Các h sơ kinh doanh được giu kín. Đây là lý do ti sao chúng tôi mun xây dng pháp lut v xã hi dân s  Vit Nam.

‘Kim duyt là nguy hi Vit Nam, nhưng t kim duyt báo chí cũng rt nguy him. Mi nhà báo  Vit Nam đu có mt b máy t kim duyt ca riêng mình. Tôi biết rng nếu tôi viết mt bài báo khác v th tướng, tôi s không được phép gp người nước ngoài na. Tôi s b bt. Tôi ch có th ch trích các chính sách ch không phi s tham nhũng ca ông y.”

Sut bui sáng, mi người nhn nhp đi vào con hm trên nhng chiếc xe máy và đu xe trước quán cà phê. Đám đông thưa dn sau đó, và vào bui trưa, mt hàng rào bng st được chn ngang li vào và khóa cht. Tim đóng ca, ngoi tr Dũng được phép nán li bao lâu tùy ý. Cánh cng được m cho chúng tôi khi tôi và người phiên dch đi ra và hướng v phía con ph nơi chúng tôi có th đón taxi. Tôi nhìn li thì thy Dũng đã rút cây bút ra khi túi áo sơ mi và bt đu ghi nhanh mt s công văn hàng ngày ca mình.

*Trích từ :  Kim duy Vit Nam: Mt Thế Gii Can Đm Mi ca Thomas A. Bass

Nguồn: Mekong Review


 

No comments:

Post a Comment