Chủ Nhật, 28 tháng 7, 2019

Người dân có quyền được thông tin(1,2,3)

Người dân có quyền được thông tin(1,2,3)

Người dân có quyền được thông tin(1)
Lê Hồng Giang
28-7-2019

Tiengdan
Hôm trước ngồi nói chuyện với một anh bạn ở SG về các đề tài đang “nóng” trên mạng gần đây tôi mới nhớ mình chưa viết gì về đường sắt cao tốc và Biển Đông dù trước đây rất “mạnh mồm” về những topic này. Nhân thấy nhiều người rất “phẫn nộ” về một bài viết của nhà báo Hoàng Hải Vân (HHV) liên quan đến Biển Đông tôi xin nêu một số ý kiến cá nhân về bài viết này như sau.
Trước hết tôi không đồng tình với làn sóng qui chụp HHV là “Hán gian”, “bút nô” với nhiều lời lẽ thóa mạ khó nghe với nhà báo này. Nếu không đồng tình điều gì với HHV thì cứ bình tĩnh phản bác, không cần/không nên làm vấy bẩn cái platform duy nhất còn lại mà người Việt có thể tương đối tự do phát biểu quan điểm của mình. Mà có muốn phản bác cũng nên đọc kỹ bài của HHV và nên tránh dùng những từ ngữ không chính xác và dễ gây kích động, vd TQ “xâm chiếm/chiếm đóng” bãi Tư Chính (đúng ra phải là “xâm phạm/vi phạm chủ quyền EEZ” của VN ở bãi Tư Chính).
Về bài viết của HHV sai lầm dễ thấy nhất là nhà báo này biện hộ cho việc nhà nước che dấu thông tin về những gì đã/đang xảy ra ở bãi Tư Chính. Ngay cả sau khi người phát ngôn BNG công bố quan điểm của chính phủ VN, chi tiết và diễn biến vụ việc TQ vi phạm chủ quyền của VN thế nào cũng không được công bố hết. Người dân có quyền được thông tin, kể cả nếu đó là “… tin chiến sĩ ta vung “cac” vung “lon” lên tàu chúng nó” (HHV). Trong trường hợp thông tin liên quan có những chi tiết cần giữ bí mật vì lý do an ninh quốc phòng thì chính phủ vẫn phải báo cáo với QH hoặc ủy ban quốc phòng của QH. Tự cho mình quyền ban phát/cấm đoán thông tin vừa vi phạm Hiến Pháp vừa làm người dân sẵn sàng tin vào bất cứ “fake news” nào trên mạng xã hội và các kênh phi chính thống khác.
Sai lầm thứ hai “học thuật” hơn là HHV cho rằng tàu bè của TQ có quyền đi lại tự do trên “cột nước” bên trên thềm lục địa của VN, chỉ khi nào chúng “khoan, đục, dùi…” thì mới vi phạm chủ quyền. Cho dù tàu Haiyang Dizhi 8 chưa “khoan, đục, dùi” gì lên thềm lục địa của VN nhưng Điều 56(a) UNCLOS giao cho VN “sovereign rights” trên vùng biển này, do đó (BNG) VN hoàn toàn có cơ sở tuyên bố/gửi công hàm phản đối hành vi “vi phạm chủ quyền” trên EEZ của VN khi Haiyang Dizhi 8 tiến hành thăm dò/khảo sát không có sự cho phép của phía VN. Ngay cả khi VN chưa có bằng chứng cụ thể Haiyang Dizhi 8 tiến hành thăm dò/khảo sát, chúng ta có “jurisdiction” trên EEZ liên quan đến những hoạt động này (Điều 56(b)(ii), nghĩa là có quyền chăn và yêu cầu nó chấm dứt hoạt động trên EEZ trừ khi nó chỉ đi qua vô hại.
Vậy “sovereign rights” và “jurisdiction” của một quốc gia trên EEZ của mình cụ thể là gì?
Người dân có quyền được thông tin (Phần 2)
Lê Hồng Giang
28-7-2019
Tiếp theo 
Phần 1
Tiengdan
Có 3 thuật ngữ cần làm rõ liên quan đến “chủ quyền” hiểu theo UNCLOS: sovereignty, sovereign rights, jurisdiction.
Một quốc gia có “chủ quyền” trên đất liền như thế nào thì cũng đó từng đó quyền trên “territorial water” 12 hải lý của mình trên biển. Chủ quyền theo nghĩa này là “sovereignty” bao gồm tất cả các quyền lực quốc gia của nhà nước qui định trong luật pháp quốc tế và luật của quốc gia đó. Ra ngoài “territorial water” quyền lực giảm dần, trong vùng EEZ (200 hải lý) một quốc gia chỉ còn “sovereign rights” liên quan đến những lĩnh vực qui định trong Điều 57 (và Điều 77 khi mở rộng ra “Continental Shelf “).
Như vậy theo UNCLOS “sovereign rights” (trên EEZ) nhỏ/hẹp hơn “sovereignty” trên đất liền hoặc “territorial water” dù cả hai chữ đó đều dịch sang tiếng Việt là “chủ quyền”. [Lưu ý: đây là nói trong phạm vi UNCLOS, ở những lĩnh vực khác sovereignty có nghĩa rộng hơn.]
Chữ “jurisdiction” tiếng Việt dịch là “tài phán” (tôi đoán là dịch từ thuật ngữ của TQ). Tài phán (=trọng tài + phán xét, bạn nào biết chữ Hán confirm giùm) không phải ánh hết nghĩa của jurisdiction. Trong các vụ kiện tụng ở Anh/Mỹ/Úc đầu tiên các thẩm phán phải xem họ có jurisdiction xử vụ án đó hay không. Nghĩa là họ có thẩm quyền trong phạm vị pháp lý, phạm vi địa lý, đối với hai bên về vấn đề cấn phán xét hay không (vd vụ người dân VN kiện chính phủ Mỹ về tác hại của chất độc mầu da cam bị tòa bác vì lý do không có jurisdiction – tôi không nói đúng sai ở đây). Tài phán bao hàm nghĩa này của jurisdiction.
Nhưng jurisdiction còn có nghĩa quyền ra luật và thực thi luật, vd Điều 21 cho phép các quốc gia đưa ra các luật hoặc qui định liên quan đến hoạt động của tàu bè nước ngoài miễn là các luật này không trái với UNCLOS và các bộ luật quốc tế khác. Riêng với EEZ, Điều 57 liệt kê rõ những gì một quốc gia có jurisdiction trên EEZ của mình. Tôi chưa đọc Luật Biển của VN nhưng tin là bộ luật này không cho phép tàu bè nước ngoài thực hiện thăm dò/khảo sát trên EEZ của VN mà không xin phép. Thực ra nhiều nước qui định như vậy (kể cả TQ) và điều này không trái với qui định của UNCLOS (jurisdiction về scientific research – 57(1)(b)(ii)).
Người dân có quyền được thông tin (Phần 3)
Lê Hồng Giang
28-7-2019

Tiếp theo Phần 1 và Phần 2
Tiengdan

Trong post trước tôi viết VN có jurisdiction trên bãi Tư Chính, do đó có quyền chặn và yêu cầu tàu Haiyang Dizhi 8 rời vùng biển này nếu nó không chỉ đi qua vô hại. Tuy nhiên chắc chắn TQ sẽ không chấp nhận điều này vì bản chất TQ không chỉ tranh chấp sovereign rights của VN trên bãi Tư Chính (và cả lô 06.01) mà là phạm vi EEZ của VN dựa trên “đường lưỡi bò” của họ.
Trên thực tế TQ đã tranh chấp EEZ của VN trên Biển Đông từ vài năm nay, vd những vụ đâm/bắt tàu cá, lệnh cấm đánh bắt cá, và cả vụ Repsol 2016. Tại sao lần này VN mới phản đối mạnh mẽ như vậy? Có phải vì Haiyang Dizhi 8 vào thăm dò địa chấn thì tranh chấp trở nên căng thẳng hơn? Hay vì TQ đang lấn tới lô 06.01 trong bồn trũng Nam Côn Sơn là “sân nhà” của VN (đã/đang khai thác dầu khí hơn 20 năm nay)? Hoặc một lý do kinh tế/chính trị/ngoại giao nào khác?
Hiển nhiên tôi không có câu trả lời. Ở đây tôi chỉ muốn nêu một điểm là nếu VN gia tăng phản ứng (chứ không nín nhịn như mấy năm rồi) thì có thể đi theo phương án nào. Rất nhiều người kêu gọi kiện TQ ra một tòa án quốc tế (và họ cho rằng VN sẽ chắc chắn thắng). Tất nhiên tôi cũng hi vọng như vậy nhưng xin chia sẻ lại một bài viết từ năm 2014 về vấn đề này để thấy kiện tụng cũng không hề đơn giản. Ngay cả nếu có “thắng” như Philippines trong vụ kiện ở PCA thì TQ cũng chẳng tuân thủ phán quyết của tòa.
Nhưng như vậy không có nghĩa là không nên “kiện”, trái lại tôi ủng hộ phương án kiện theo hướng yêu cầu ITLOS cho “Advisory Opinions” về phạm vi EEZ của VN như trong bài viết bên dưới. Chí ít có thể tin rằng ITLOS có jurisdiction về vấn đề này và phán quyết của họ công tâm. Nếu ITLOS cho kết luận ranh giới EEZ hiện tại của VN phù hợp với UNCLOS thì các công ty dầu khí quốc tế có thể yên tâm (hơn) khi khai thác/đấu thầu các lô trong EEZ của VN. Ngược lại nếu TQ gọi thầu trong các lô đó khó có công ty nào chấp nhận tham gia.
Điểm cuối cùng là nếu ITLOS khẳng định bãi Tư Chính nằm trong EEZ của VN (hi vọng vậy) thì VN sẽ dễ ăn nói hơn với Repsol (i.e. không phải tôi lừa ông vào khoan ở EEZ của TQ mà tụi côn đồ đó định cướp biển của tôi).


Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét