Thứ Bảy, 29 tháng 2, 2020

Trung Quốc đã phạm sai lầm gì khi để bùng phát dịch bệnh?


Trung Quốc đã phạm sai lầm gì khi để bùng phát dịch bệnh?

29/02/2020


Vũ Hán, th ph tnh H Bc, là nơi bùng phát dch Covid-19
Sự kim soát cht ch thông tin ca Đng Cng sn Cng sn Trung Quc cũng như ni quan ngại quá mc v mt n đnh xã hi là nhng nguyên nhân chính khiến cho dch bnh Covid-19 đã không được kim chế ngay t đu, theo nhn đnh ca các hc gi nghiên cu v chính tr Trung Quc.
Tuy nhiên, cũng theo nhận đnh ca các nhà chuyên môn, chế đ đc tài ca Trung Quc có đ kh năng huy đng lc lượng đ dp tt dch bnh cho nên cuc khng hong Covid-19 khó lòng khiến chính quyn ca Đng Cng sn sp đ.
Bịt ming ý kiến bt li’
Trên tờ South China Morning Post, ông Patrick Mendis, cu giáo sư thnh ging v ngoi giao kinh tế ti Đi hc Vũ Hán và là cu sinh viên Đi hc Harvard, có bài phân tích v ‘ba sai lm mà chính quyn Trung Quc mc phi trong vic x lý cuc khng hong virus corona’.
Do Đảng Cng sn Trung Quc nm cht quyn lc, Giáo sư Mendis cho rng không có gì đáng ngc nhiên nếu ngay t sm h hy sinh sc khe ca người dân trong cuc khng hong corona virus đ bo v chế đ.
“Thật vy, mc dù Trung Quc đã phnng nhanh hơn vi dch corona so vi đt dch SARS hi năm 2002-2003, thì trn dch này cũng đã phơi bày mt l hng c hu trong h thng ca Trung Quc vi vic bt ming và trng tr nhng ai đi chch khi quan đim chính thng,” ông viết.
Theo lời v giáo sư này, mc dù thm ha SARS cho thy s cn thiết phi ci m và có trách nhim hơn, Trung Quc đã mc phi nhng sai lm tương t trong cuc khng hong hin ti mc dù h mong mun thy kết cc khác.
Sai lầm đu tiên là bn h người báo tin, Mendis phân tích. Lý Văn Lượng - bác sĩ nhãn khoa tr ti Bnh vin Trung ương Vũ Hán - đã ln đu tiên chia s mi lo ngi ca mình vào ngày 30/12 năm 2019 vi mt nhóm bn hc cũ trên WeChat. Vào thi đim đó, virus corona vn chưa được nhn din. Bác sĩ Lý khi đó đã cảnh báo v mt trn dch ging như SARS, và đ ngh các bn hc áp dng các bin pháp nghiêm ngt hơn đ ngăn nga lây nhim ti các bnh vin nơi h làm vic.
Tuy nhiên, ảnh chp màn hình ca cuc trò chuyn riêng tư này đã lan truyn và thu hút sự chú ý ca cp trên ca bác s Lý. Phn thưởng cho hành đng cnh giác chuyên nghip này ca bác sĩ Lý là mnh lnh t bnh vin yêu cu ông viết bn kim đim t phê bình. Công an đa phương cũng thm vn ông và cho rng ông ‘gây ri lon trt t xã hi nghiêm trọng’.
Bác sĩ Lý bị buc phi đưa ra câu tr li xác đnh cho hai câu hi – ‘Anh có th dng hành vi bt hp pháp ca mình không? và ‘Anh có có hiu rng anh s b trng pht nếu anh không ngng hành vi đó hay không?’ Vi hai câu tr li này, virus corona đã được to điu kin lây lan không có gì ngăn chn trong mt vài tun kế tiếp, Giáo sư Mendis nhn đnh.
Bữa tic hoành tráng
Điều này dn đến sai lm th hai: mt cơn bão hoàn ho đang thành hình, cũng theo li v giáo sư này. Đó là khi qun Bách Bộ Đình thành ph Vũ Hán chun b cho ba tic hoành tráng hàng năm. Đ k nim 20 năm ba tic này, các nhà t chc đa phương đã lên kế hoch phá k lc thế gii v nhiu món ăn được phc v nht trong mt ba tic.
Trong ít nhất ba tun trước khi din ra ba tic vào ngày 18/1, chính quyn Vũ Hán đã biết v s lây lan ca virus trong thành ph. Tâm lý thông thường s là ra lnh áp dng các bin pháp tc thi đ bo v sc khe cng đng. Nhưng thay vào đó, chính quyn đã ra lnh bóp nght nhng tin xu.
Một lý do khiến th trưởng Vũ Hán không nghe theo li khuyên cho các chuyên gia y tế, theo li gii thích ca mt c vn ca t Financial Times Bc Kinh, là mi lo ngi ca ông rng ‘leo thang trong vic phòng chng dch có th gây tn hi cho kinh tế đa phương và n đnh xã hi’.
Ông Mendis cho rằng quyết đnh này có tác đng leo thang dch bnh hai ln. “Trước hết, nó đy nhanh s lây lan ca virus, do các thành viên ca khong 40.000 gia đình đã nu nướng cho ba tic và nhiu người trong s h đã đến ăn tic,” ông phân tích.
Thứ hai, nó to điu kin cho s lây lan ca virus trên toàn thế gii. Sau ba tic có khong năm triu người t Vũ Hán ta ra khp nơi, giúp đưa virus ra xa khi tnh H Bc và khi biên gii Trung Quc.
“Tòa án Tối cao Trung Quốc Trung Quc cui cùng cũng nói rng công an Vũ Hán nên khoan dung hơn vi nhng người đã gióng lên hi chuông cnh báo v dch bnh, thay vì buc ti h lan truyn tin đn nhm. Đây là mt c ch tha nhn s tht rõ ràng trên thc đa mt cách khp khiễng. Điu này dn đến sai lm th ba,” ông viết tiếp.
Theo lời ông gii thích thì khi vic che đy đã tht bi, Trung Quc cũng dn dn và min cưỡng tha nhn h đã phn ng không đy đ trước cuc khng hong. Mt nhóm tin trm ca T chc Y tế Thế gii ch có th đến Trung Quc vào ngày 10/2, và vn chưa rõ h s có thm quyn đến đâu đ điu tra ngun gc ca dch bnh.
Trung tâm kiểm soát và phòng nga dch bnh Hoa Kỳ - mt trong nhng t chc uy tín nht thế gii - thm chí còn không được Trung Quc mi đ h tr điu tra.
“Với mc đ hn chế và s kim duyt như vy, chưa k đến mi đe da đi vi sc khe cng đng bên ngoài Trung Quc, đã có s lên án rng rãi không ch đi vi s bt ming bác sĩ Lý, mà còn đi vi cách x lý không n tha ca Chính phủ Trung Quc đi vi toàn b cuc khng hong,” Mendis viết.
“Đảng Cng sn Trung Quc có s kim soát cht ch đi vi nhng gì công chúng trong nước nhìn thy và nghe thy; rt cuc, kim soát tuyên truyn là điu ti trng giúp cho gii lãnh đo Bắc Kinh thành công. Tuy nhiên, ý thc h không ăn thua gì trước bnh truyn nhim. Đôi khi, mt thông đip ch đơn gin là quá h trng đ có th b qua hoc che đy,” ông viết tiếp.
Theo lời v giáo sư này, chính sách tt nht kh dĩ là điu mà bác s Lý, người cnh báo vn đã tr giá cui cùng, đã đ cp. Trong mt cuc phng vn vi t New York Times trước khi qua đi, bác sĩ Lý đã nói: “Nếu gii chc tiết l thông tin v dch bnh sm hơn, tôi nghĩ rng mi vic s tt hơn rt nhiu. Cn có s ci m và minh bạch nhiu hơn.”
Không muốn gây hoang mang?
Cũng trên tờ South China Morning Post, ông Wenfang Tang, giáo sư ch tch Phân khoa Khoa hc Xã hi ti Đi hc Khoa hc Công ngh Hong Kong, đưa ra li gii thích ti sao chính quyn cơ s Vũ Hán đã tìm cách che đậy thông tin v dch bnh vào lúc đu.
“Các nhà kiểm duyt Trung Quc nghĩ gì khi h tìm cách phong ta thông tin trong mt cuc khng hong sc khe công chúng rõ ràng như vy?” ông lp lun. “Mt cách gii thích là lúc đu h không nm bt được mc đ nghiêm trng ca vn đ. Dường như điu này đúng mc đ nào đó, nht là khi không có bng chng rõ ràng v s lây lan t người sang người trong nhng ngày đu ca dch bnh.”
Tuy nhiên, có bằng chng cho thy chính quyn cơ s không h lơ là vấn đề này, ông viết tiếp. Bng chng ông đưa ra là vào cùng ngày bác s Lý đăng li cnh báo v dch bnh, y ban y tế Vũ Hán đã đưa ra cnh báo khn cp v s xut hin ca mt loi virus corona mi và đ xut các bin pháp chng li s lây lan ca nó.
“Hiểu biết ca nhà chc trách v s lây lan t người sang người ca virus có th không chính xác, nhưng h đã lên tiếng báo đng,” Giáo sư Tang kết lun.
Một cách gii thích khác cho s kim soát thông tin ca chính quyn, cũng theo li giáo sư Tang, là h tin rằng virus có th được kim soát mà không gây hoang mang cho công chúng trong mùa Tết Nguyên đán hoc làm gián đon các cuc hp hi đng chính quyn hàng năm trên c nước.
Sự hong lon ca công chúng và s gián đon các phiên hp hi đng nhân dân đa phương có th đe da tăng trưởng kinh tế, n đnh xã hi và thm chí là an ninh quc gia – tt c nhng vn đ đó đu là ưu tiên hàng đu ca chính quyn Trung Quc, ông cho biết.
“Một s quan chc Vũ Hán có l đã quá tin tưởng rng h thng chính tr đc tài đy đ năng lc ca Trung Quc có th x lý bt kỳ cuc khng hong nào,” ông viết.
Xói mòn lòng tin của người dân
Theo ông, mặc dù cn nhiu bng chng hơn đ kết lun rằng kiểm duyt tin tc là nguyên nhân khiến cho virus corona lây lan, nhưng ‘thit hi rõ ràng hơn là s đ v lòng tin ca công chúng’. Mi người theo dõi s ca nhim bnh tăng nhanh trong kinh hoàng.
Ông đưa ra dn chng là s thương tiếc đi vi s qua đi ca bác s Lý đã tr thành chiến dch công khai chng li s vng v ca chính ph. Mng xã hi Trung Quc tràn ngp nhng li thương tiếc bác s Lý và nhng bình lun ma mai v s dt nát, bt lc, tham nhũng và kiêu ngo ca các quan chc đa phương.
“Sự bùng n nhng li ch trích công khai là phn ng trước s kim soát cht ch nhân danh n đnh xã hi và an ninh quc gia k t khi Ch tch Tp Cn Bình lên nm quyn vào năm 2012,” ông viết.
“Một s người ch trích ông Tp vì phong cách lãnh đo mang tính kiểm soát cht ch trong khi nhng người khác kêu gi bo v quyn t do ngôn lun như mt quyn cơ bn ca công dân. Nhng bình lun kiu này trên mng xã hi khiến chúng ta có n tượng rng lòng dân ng h chính quyn đã gim đáng k,” giáo sư Tang viết trong bài phân tích.
Ông cũng cho rằng có lý do đ tin rng chính ph đc tài ca Trung Quc có kh năng đy lùi khng hong dch bnh và duy trì s ng h ca công chúng vi dn chng là h đã xây dng được mt bnh vin 1.000 giường trong thi gian kỷ lc, trin khai hàng chc ngàn nhân viên y tế đến các khu vc b nh hưởng và cách ly hàng chc triu người.
Ngoài ra, họ cũng đã s dng các phương tin truyn thông do nhà nước kim soát đ chng t s lãnh đo mnh m ca Đng trong vic kim chế virus, tìm ra phương pháp điu tr mi, nâng cao lòng tin ca công chúng và thúc đy đoàn kết dân tc, theo ông Tang. Nhiu người dân Trung Quc theo dõi tin tc chính thng có th vn tin vào chính quyn trong khi cng đng mng có th không tin, ông nhn định.
Ông cho rằng chính quyn Bc Kinh ‘đã cho thy h có kh năng phn hi nhanh chóng trước dư lun’. “H đã điu mt nhóm công tác t Bc Kinh đến Vũ Hán đ điu tra vic x lý bác s Lý; bi thường cho gia đình ông sau khi cái chết ca ông được xem là tổn thương nơi làm vic; cách chc các quan chc đa phương được công chúng đánh giá là bt lc và công b các chính sách mi đ giám sát các cơ quan chính quyn đa phương,” ông ch ra.
“Những bin pháp này có th xoa du cơn phn n ca công chúng. Dường như ít có kh năng chế đ đc tài ca Bc Kinh s chóng sp đ do hu qu ca cách x lý dch bnh vng v.”
“Chế đ đc đoán là con dao hai lưỡi. Nó có kh năng huy đng quc gia, phân b ngun lc nhanh chóng và thc hin các d án quy mô ln, nhưng không có khả năng qun lý mi th cp đ vi mô. Tht vy, nó có th xây dng mt bnh vin 1.000 giường trong 10 ngày nhưng li không th x lý cnh báo sm ca bác sĩ Lý v s lây lan ca virus,” ông viết.


Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét